Helpu eich plentyn i wneud Dewisiadau Seiber cadarnhaol

Cyfrannwyd yr erthygl hon gan yr Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol a Chamfanteisio ar Blant a'u Hamddiffyn Ar-lein (NCA-CEOP) 

Mae NCA-CEOP yn dod o dan yr Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol. Yn ogystal â bod yn ddull adrodd, mae NCA-CEOP yn gweithio gyda phartneriaid amddiffyn plant ledled y DU a thramor i nodi'r prif fygythiadau i blant, ac yn cydgysylltu gweithgarwch yn erbyn y bygythiadau hyn er mwyn dwyn troseddwyr i gyfrif

Delwedd: Gorodenkoff/stock.adobe.com


Caiff Cyber Choices ei chydgysylltu gan yr Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol (NCA) a'i chyflwyno gan dimau heddlu rhanbarthol/lleol. Y nod yw egluro'r gwahaniaeth rhwng gweithgarwch seiber cyfreithiol ac anghyfreithlon, annog unigolion i wneud dewisiadau ar sail gwybodaeth am eu defnydd o dechnoleg, eu dargyfeirio oddi wrth seiberdroseddu a hyrwyddo cyfleoedd technoleg cyfreithiol.

Mae pandemig COVID-19 wedi arwain at fwy o bobl yn gweithio gartref, ysgolion yn cau a mwy o ddefnydd o dechnoleg er mwyn cadw mewn cysylltiad â ffrindiau, teulu a chydweithwyr. 

Mae'n bosibl bod plant yn treulio mwy o amser ar-lein hefyd, ac mewn llawer o ffyrdd mae hyn yn beth da

Mae llawer o bobl ifanc yn chwilfrydig ac am archwilio sut mae technoleg yn gweithio, sut mae'n rhyngweithio â thechnoleg arall a pha wendidau sydd ganddi. Gall hyn gynnwys dysgu codio ac arbrofi gydag adnoddau a thechnegau sy'n cael eu darganfod ar-lein, ar wefannau ffrydio fideo neu'n cael eu trafod mewn fforymau. 

Mae'r rhain yn sgiliau gwych i'w cael ac mae'r diwydiant seiberddiogelwch yn brin o bobl sydd â'r sgiliau hyn, felly mae cyflogau a rhagolygon yn y sector technoleg yn ddeniadol

Yn anffodus, weithiau gellir defnyddio'r sgiliau hyn yn anghyfreithlon, yn aml oherwydd diffyg dealltwriaeth o'r gyfraith. Mae hyn yn gwneud pobl ifanc yn agored i gymryd rhan mewn seiberdroseddau ac mae'r rhaglen Cyber Choices yma er mwyn helpu i atal hynny. 

Mae troseddwyr seiber yn dueddol o fod ychydig yn wahanol i'r rhai sy'n cymryd rhan mewn troseddau traddodiadol. Yn rhyfeddol ddigon, yr oedran ar gyfer dechrau seiberdroseddu ar lefel isel am y tro cyntaf yw tua 17 oed ar gyfartaledd (ystadegyn yn seiliedig ar ddadansoddi gweithrediadau diweddar yr Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol). Canfuwyd bod troseddwyr seiber yn aml yn wrywaidd (ond nid bob amser), weithiau mae diddordeb ganddynt mewn gemau fideo, maent yn ddeallus ac yn fedrus gyda thechnoleg. 

Nid oes gan y math hwn o droseddwr ddiddordeb mewn arian bob amser, ond mae wrth ei fodd yn ymateb i'r her a chael cydnabyddiaeth gan gymheiriaid. Maent yn aml o'r farn bod seiberdroseddu yn drosedd heb ddioddefwyr – sydd ddim yn wir o gwbl.

Sut y gall Cyber Choices helpu? 

Mae Rhwydwaith Cyber Choices yn delio'n benodol â throseddau sy'n dibynnu ar ddulliau seiber, lle y mae angen technoleg er mwyn cyflawni'r drosedd. Enghraifft o hyn yw hacio i mewn i system neu rwydwaith cyfrifiadurol heb ganiatâd.

Mae Cyber Choices yma i helpu rhieni, gwarcheidwaid, gofalwyr ac athrawon a hoffai gefnogi pobl ifanc i ddysgu a datblygu sgiliau seiber. Gyda'r wybodaeth gywir, gallwch helpu plentyn i ddeall y gyfraith mewn perthynas â chyfrifiadura yn hawdd, yn yr un ffordd ag rydych yn ei wneud wrth sôn am ddwyn neu ddifrod troseddol. Y ddeddfwriaeth sy'n ymwneud â seiberdroseddu yw  Deddf Camddefnyddio Cyfrifiaduron (CMA), 1990. Gallwch ddysgu mwy am hyn yn ein taflen CMA yma.

Er mwyn cyflawni ein nodau, mae'r tîm Cyber Choices yn ymgysylltu â phobl ifanc a rhieni/gwarcheidwaid/gofalwyr/ athrawon mewn amrywiaeth o ffyrdd. Mae hyn yn cynnwys rhoi cyflwyniadau mewn gwasanaethau ysgolion a chynadleddau, mynd i ddigwyddiadau, megis arddangosfeydd gemau cyfrifiadur a chyfrifiaduron, a hyrwyddo ffyrdd diddorol a chyfreithiol o ddefnyddio a datblygu sgiliau seiber. Gwneir yr olaf drwy ddefnyddio adnoddau, gwersi Addysg Bersonol, Gymdeithasol ac Iechyd (ABGI) a chystadlaethau ar-lein. 

Cysylltwch â ni drwy ddefnyddio'r manylion isod os hoffech gael rhagor o wybodaeth am hyn.

Sut y gall rhieni helpu? 

Mae codio a rhaglennu yn sgiliau hynod werthfawr i'w cael, ond mae'n bwysig bod pobl ifanc yn defnyddio'r sgiliau hyn yn y ffordd gywir. 

Siaradwch â nhw am eu diddordeb mewn technoleg. Mae ymgysylltu â nhw yn allweddol i sicrhau eu bod yn dilyn llwybr cadarnhaol ac mae Cyber Choices yma i'ch helpu gyda hyn. 

Dyma rai awgrymiadau y gallech eu hystyried wrth godi'r pwnc am y tro cyntaf:

  • Eglurwch bwysigrwydd gonestrwydd a chyfreithlondeb, yn ogystal â chanlyniadau cymryd rhan mewn seiberdroseddau. 
  • Defnyddiwch yr adnoddau dysgu, datblygu a gwybodaeth isod. 
  • Chwiliwch am glybiau cyfrifiadura a chodio yn eich ardal ac anogwch eich plentyn i ymuno ag un sy’n briodol ar gyfer ei grŵp oedran a'i allu ar ôl i'r cyfyngiadau symud godi. Fel arall, gallech edrych ar rai o'r opsiynau ar-lein. 
  • Eglurwch ac archwiliwch yr opsiynau cyflogaeth cyfreithiol sydd ar gael. Mae'r rhain yn cynnwys codio, peirianneg, datblygu gwe, profion hacio, gweithrediadau diogelwch, gorfodi'r gyfraith, hacio moesegol a llawer mwy o rolau yn y sector cyhoeddus a'r sector preifat.

Adnoddau yn ystod COVID-19 a thu hwnt

Yn ystod pandemig COVID-19, mae Cyber Choices wedi cydweithio â Cyber Security Challenge UK (CSC) i ddarparu adnoddau addysgol a rhyngweithiol i bobl ifanc sydd â mwy o amser rhydd gartref. 

Gall pobl ifanc rhwng 12 a 18 oed gymryd rhan mewn diogelu'r ddinas rithwir ‘Cyberland’ rhag ymosodiad seiber. Mae 16 o ymarferion rhyngweithiol sy'n cynnwys hanfodion seiberddiogelwch megis ffurfweddiad wal dân a modiwl ar Ddeddf Camddefnyddio Cyfrifiaduron (1990). Gall unigolion hefyd edrych ar gyfleoedd gyrfa sy'n gysylltiedig â'u sgiliau digidol. Maent ar gael yma: https://cybergamesuk.com/ 

Mae mynediad am ddim tan fis Medi 2020 er mwyn helpu i liniaru'r cynnydd posibl yn y risg y bydd pobl ifanc yn cymryd rhan mewn seiberdroseddau dros yr haf, naill ai'n fwriadol neu drwy gamgymeriad. 

Mae amrywiaeth o becynnau gwybodaeth Cyber Choices ar gael hefyd, sy'n cynnig gwybodaeth i grwpiau oedran amrywiol, yn ogystal â thaflen sy'n egluro'r Ddeddf Camddefnyddio Cyfrifiaduron. Mae ein pecyn adnoddau yn rhestru rhai o'r gweithgareddau ar-lein ysgogol presennol sydd ar gael i brofi, herio a datblygu sgiliau seiber, p'un a yw eich plentyn yn ystyried gyrfa yn y sector technoleg ai peidio. 

Cysylltwch â Cyber Choices i gael rhagor o wybodaeth. 

Os ydych yn poeni neu os hoffech gael cyngor neu gymorth ynglŷn ag unrhyw beth uchod, ewch i: www.cyberchoices.uk neu gallwch e-bostio: cyberchoices@nca.gov.uk